اختلالات تحولی در کودکان چیست؟
در روانشناسی اختلالهای عصبی-تحولی یا اختلالهای فراگیر رشد طبقهای از اختلالها است که با نقص شدید و فراگیر تعاملهای اجتماعی یا وجود رفتارهای قالبی مشخص میشود. اختلالهای عصبی-تحولی گروهی از عارضهها هستند که در دوره تحولی بروز میکنند، این اختلالها به طور عمومی در اوایل دوره تحولی یعنی قبل از سن مدرسه شروع شده و با نقایص تحولی مشخص می گردند که سبب تخریب کارکرد شخصی، اجتماعی، تحصیلی یا شغلی فرد میشوند.
اختلال در مهارتهای ارتباطی و وجود رفتار، علایق و فعالیتهای کلیشه ای، از عمدهترین نشانههای این اختلالها بهشمار میآید. اختلال در کارکرد فرد با توجه به سن عقلی و سطح رفتار تفاوت دارد. اختلالهای درخودماندگی، فروپاشنده کودکی (از هم پاشیدگی کودکی)، و نشانگان آسپرگر از مهمترین اختلالهای فراگیر رشد بهشمار میآیند.
این اختلالها بهطور معمول در سالهای اولیه زندگی مشخص میشوند و با درجاتی از عقبماندگی همراهند. بیماریهای جسمانی مانند نابهنجاریهای کروموزومی، عفونتهای مادرزادی و نابهنجاریهای ساختاری دستگاه اعصاب مرکزی نیز با اختلالهای فراگیر رشد مشاهده میشوند.
اختلالهای عصبی-تحولی گاهی با یکدیگر بروز میکنند؛ برای مثال، کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم اغلب دچار کمتوانی ذهنی (اختلال رشدی هوش) و کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی اغلب دچار یک اختلال یادگیری اختصاصی نیز هستند.
تظاهرات بالینی برخی از این اختلالها شامل ترکیبی از علائم افزایش یا کاهش و تاخیر در دستیابی به نقاط عطف مورد انتظار تحولی است. برای مثال، اختلال طیف اوتیسم فقط وقتی تشخیص داده میشود که نقایص ارتباطهای اجتماعی همراه با رفتارهای تکراری بیش از حد، علایق محدود و پافشاری بر یکنواختی باشد.
گروه اختلالهای عصبی-تحولی (اختلالهای تکاملی):
– کم توان ذهنی
– اختلالات ارتباطی
– اختلال طیف اوتیسم
– اختلال نقص توجه
– بیش فعالی
– اختلالهای ویژه یادگیری
– اختلالهای حرکتی
اهمیت تشخیص به موقع اختلالهای تحولی
روانشناسی کودک، زیر دسته رواشناسی رشد است که به بررسی دقیق و علمی کودک همچنین نیازهای او میپردازد؛ تا به موثرترین شیوههای رشد کودک و همچنین بهترین سبک فرزندپروری دست یابد. عاملی که به والدین کمک میکند تا به دنیای کودکانه فرزند خود وارد شوند و بتوانند ارتباط موثرتری با او برقرار کنند. تعاملاتی که در شکل گیری سبک دلبستگی ایمن کودکان نیز تاثیر میگذارد. سبک دلبستگی نقش تعیین کننده در آینده روابط اجتماعی کودک، سازگاری او، توانایی اعتماد کردن به دیگران و داشتن نگرش مثبت به جهان بازی می کند.
روانشناسی کودک، فرآیند رشد مهارت های جسمانی و پیشرفت حرکتی، رشد عاطفی و پیشرفت پروسه اجتماعی شدن کودک را مورد بررسی قرار میدهد. به دلیل اهمیتی که دوران کودکی در شکلگیری شخصیت انسان دارد، روانشناسی کودک بسیار حائز اهمیت است. کودکی از مهم ترین و تاثیر گذارترین دوره های زندگی هر فردی است. در واقع شالوده و اساس شخصیت بزرگسال، بر اساس تجارب و یادگیریهاییست که در کودکی کسب گردیده است. به همین دلیل آگاهی والدین در مورد اصول روانشناسی کودک بسیار حائز اهمیت است.
ضرورت و اهمیت روانشناسی کودک در اختلالهای تحولی
گرچه کودک بسیار کنجکاو و عاشق یادگیری است؛ ولی این فرآیندی طولانی است و در هر مرحله رشدی، کودک با چالش هایی روبرو میشود که تواناییهای مختلفی را میطلبد. به همین دلیل نقش والدین در شکلگیری تواناییهای شناختی و جسمانی کودک بسیار پررنگ است. با توجه به اینکه کودک در سالهای اولیه زندگی بسیار ناتوان است، نیازمند مراقبتهای والدین است. در واقع طولانی بودن زمان یادگیری مهارتهای اولیه کودک پیش زمینه ای است برای الزام یادگیری مهارتهای فرزندپروری والدین. چرا که والدین نقش تعیین کنندهای در سرنوشت و آینده کودک خود ایفا میکنند؛ به همین دلیل رواشناسی کودک امروزه بسیار مورد توجه قرار گرفته است.
روانشناسی کودک، یادآور این موضوع است که والدین بایستی به سلامتی روانی کودک خود اهمیت دهند و همانطور که جسم او را تغذیه میکنند، شرایطی را برای او فراهم کنند تا بتواند از لحاظ روحی و روانی نیز شکوفا شود و استعداد هایش تجلی یابند. روانشناس کودک، با بررسی عوامل موثر در رشد کودک، به شما کمک میکند تا با کاهش ریسک فاکتورهایی که باعث بروز مشکلات روانی و عاطفی در کودکان میشود، او را در برابر اختلالات روانی واکسینه کند.
نحوه اجرای اصول روانشناسی کودک توسط والدین
برخی از مهمترین اصول روانشناسی کودک اشاره عبارتند از:
- رعایت ثبات در رفتار با کودک؛ به این معنا که والدین به اصول تربیتی پایبند باشند چرا که این ثبات، موجب ایجاد نوعی امنیت خاطر در کودک میشود.
- همسو بودن والدین در شیوه های تربیتی حائز اهمیت است، تا کودک در یادگیری اصول دچار دوگانگی نشود.
- نقشتقلید کودکان از والدین خود، در شیوه های تربیتی نکته دیگری ست که نباید نادیده گرفته شود.
- برای ارتباط برقرار کردن با کودک از شیوه گوش دادن فعال استفاده کنید.
- برای کودکان باید الگوی مناسب بود و آنچه را که خود به آن عمل میکنند را از کودک خود بخواهند.
- برای کودک محدودتهایی در آزادی قرار دهید تا مطابق یک اصول درست و منطقی مهارتهای زندگی را بیاموزد.
- همه خواسته های کودک لازم نیست برآورده شود؛ تحمل اندکی ناکامی متناسب با سطح رشدی کودک در فرآیند تربیت او لازم است.
- در مورد شکستهای کودک میانه رو باشد؛ کودک را مورد تحقیر و سرزنش قرار ندهید و شکست هایش را بزرگ نکنید.
چه موضوعاتی در روانشناسی کودک مورد توجه قرار می گیرد:
رواشناسی کودک به مطالعه ابعاد مختلف رشدی در کودک، بررسی نیازهای کودک در هر مرحله رشدی، سبک های فرزند پروری و پیشگیری و درمان مشکلات روحی یا رفتاری در کودکان میپردازد. به طور خلاصه میتوان به موضوعهای زیر اشاره کرد:
- مطالعه ابعاد مختلف رشدی در کودک: مبحث رشد، ابعاد مختلف جسمی، عاطفی، روانی، شخصیتی، تواناییهای شناختی، اخلاقی و… را مورد بررسی قرار میدهد.روانشناسی کودک با بررسی و مطالعه همه جانبه رشد در حوزه های مختلف، شرایطی را فراهم میکند تا فرد بتواند متناسب با سطح رشدی کودک خود با او ارتباط برقرار کند و آموزشهای لازم را متناسب با سن او اعمال کند.
- بررسی نیازهای کودک در هر مرحله رشدی: کودک در هر مرحله رشدی نیارهایی دارد که متناسب با سن او برخی از نیازها در اولویت قرار میگیرند. توجه به این نیازها باعث میشود که کودکان مطابق هنجارها رشد یابد و نیازهای روحی و جسمی اش به شیوه ای مناسب رفع شود.
- مطالعه در مورد سبک فرزندپروری: سبک فرزند پروری از موضوعات اساسی درروانشناسی کودک است. آگاهی و دانش والدین در مورد شیوههای فرزند پروری مناسب، فرصتی استثنایی برای کودک فراهم میآورد تا در آینده فردی سازگار و بدون اختلالهای روانی باشد. در واقع در بهزیستی روانی فرد تاثیر چشمگیری دارد.
- پیشگیری و درمان مشکلات روحی یا رفتاری: یکی دیگر از حوزه هایی که درروانشناسی کودک مورد توجه قرار میگیرد، مشکلات روحی و رفتاری در کودکان است. با توجه به اینکه کودکان درک صحیحی از هیجانهای خود ندارند و از طرفی در ابراز هیجانهای خود نیز مشکل دارند، بروز مشکلات رفتاری در آنها بسیار شایع است. در صورتی که برای درمان آن اقدام نشود ممکن است به اختلالهای روانی تبدیل شوند که پیامدهای منفی آن زندگی کودک را به کلی تحت تاثیرات منفی خود قرار می دهد.
اختللات بالینی و مشکلات روانشناختی کودکان
اختلال کمبود توجه و بیش فعالی(ADHD)
این اختلال شامل چند جزء است از جمله: به سختی توجه و تمرکز کردن بر چیزی، فعالیت بدنی بیش از حد و رفتار پیش بینی نشده.
اوتیسم
اوتیسم یکی از مشکلات جدی رشد کودکان است که در اوایل کودکی (معمولا قبل از سه سالگی) ظاهر میشود. گرچه علائم و شدت این بیماری در کودکان متفاوت است، اما اوتیسم بر قابلیت ارتباط و تعامل با دیگران اثر می گذارد.
اختلالات غذا خوردن
بی اشتهایی عصبی (آنورکسیا) و پرخوری عصبی (بولیمیا) جزو اختلالهای جدی می باشند. کودکان دارای این اختلال آنقدر به غذا خوردن و وزن خود اهمیت می دهند که مسائل دیگر برایشان اهمیتی ندارد.
اسکیزوفرنی
این بیماری روانی مزمن باعث می شود که کودک با خیال خود زندگی کند، نه با واقعیت و به اصطلاح دچار جنون شود.
علائم بیماری های روانی در کودکان
تغییر خلق و خو
احساس غمگینی که بیشتر از دو هفته طول بکشد و یا خلق و خوی بسیار نامتعادل که باعث بروز مشکلات در روابط خانوادگی و یا اجتماعی گردد.
احساسهای افراطی
احساس ترس شدید و بدون علت که مانع از فعالیت های عادی روزانه کودک می شود. گاهی اوقات این احساس ترس همراه با افزایش ضربان قلب و سرعت تنفس رخ می دهد.
تغییرات رفتاری
این تغییرات شامل تغییرات رفتاری و شخصیتی خارج از کنترل است. غالبا دعوا کردن، استفاده از اسلحه و تمایل به صدمه زدن به دیگران همه از علائم هشداردهنده هستند.
اشکال در تمرکز ذهنی
این مشکل باعث کاهش یادگیری کودک در مدرسه میشود.
کاهش وزن بی دلیل
کاهش ناگهانی اشتها، استفراغ مکرر و یا استفاده از داروهای ملین ممکن است ناشی از اختلالهای غذاخوردن باشد.
آسیب جسمی
برخی اوقات بیماریهای روانی منجر به بروز افکار خودکشی و صدمه به خود و دیگران میشود.
مصرف مواد مخدر
برخی کودکان از مواد مخدر و یا الکل برای مقابله با این احساسها استفاده میکنند.
