اختلالهای خلقی و هیجانی
آشنایی با انواع اختلالهای خلقی و هیجانی و تاثیرات آن بر رشد و سلامت روان کودکان
اختلالهای خلقی و هیجانی نام گروهی از اختلالهاست که در نظامهای آموزشی برای دستهبندی مشکلات یافته شده در کودکان و نوجوانان مورد بررسی، یادکرد و درمان قرار میگیرند. به دلیل اینکه مولفههای بسیاری ممکن است دخیل در بروز علائم این اختلالها باشند، هم تعریف عامی، و هم تشخیص تخصصی آنها ممکن است مورد بحث و مناقشه باشد.
اختلالهای خلقی و هیجانی چیستند؟
اختلالهای خلقی، دستهای از اختلالها هستند که با بالا رفتن یا پایین آمدن خلق مشخص میشوند. به طور کلی، خلق ممکن است بالا، پایین یا طبیعی باشد. فرد طبیعی که اختلالهای خلقی نداشته باشد، میتواند خلقهای متفاوتی را تجربه کند ولی توانایی کنترل یا مدیریت آن را دارد. افراد دچار اختلال خلقی احساس کنترل بر خلقشان ندارند و به شکل غیر ارادی و در طول زمان، خلق بالا یا پایین را تجربه میکند یا بین آنها نوسانات شدید و دائمی دارند.
اختلال خلقی نه تنها خلق را تحت تاثیر قرار میدهد بلکه بر سایر جنبههای فردی مثل توانایی شناختی تاثیر میگذارد. برای مثال، توجه و تمرکز فرد تحت تاثیر افسردگی و اختلال دو قطبی ضعیف میشود. مشکل تکلم، اختلال در عملکرد شغلی، میل جنسی و روابط بین فردی برای افراد مبتلا مشکل آفرین میشود.
اهمیت تشخیص به موقع اختلال خلقی و هیجانی
روانشناسی کودک، زیر دسته رواشناسی رشد است که به بررسی دقیق و علمی کودک همچنین نیازهای او میپردازد؛ تا به موثرترین شیوههای رشد کودک و همچنین بهترین سبک فرزندپروری دست یابد. عاملی که به والدین کمک میکند تا به دنیای کودکانه فرزند خود وارد شوند و بتوانند ارتباط موثرتری با او برقرار کنند. تعاملاتی که در شکل گیری سبک دلبستگی ایمن کودکان نیز تاثیر میگذارد. سبک دلبستگی نقش تعیین کننده در آینده روابط اجتماعی کودک، سازگاری او، توانایی اعتماد کردن به دیگران و داشتن نگرش مثبت به جهان بازی می کند.
روانشناسی کودک، فرآیند رشد مهارت های جسمانی و پیشرفت حرکتی، رشد عاطفی و پیشرفت پروسه اجتماعی شدن کودک را مورد بررسی قرار میدهد. به دلیل اهمیتی که دوران کودکی در شکلگیری شخصیت انسان دارد، روانشناسی کودک بسیار حائز اهمیت است. کودکی از مهم ترین و تاثیر گذارترین دوره های زندگی هر فردی است. در واقع شالوده و اساس شخصیت بزرگسال، بر اساس تجارب و یادگیریهاییست که در کودکی کسب گردیده است. به همین دلیل آگاهی والدین در مورد اصول روانشناسی کودک بسیار حائز اهمیت است.
ضرورت و اهمیت روانشناسی کودک در اختلالهای خلقی و هیجانی
گرچه کودک بسیار کنجکاو و عاشق یادگیری است؛ ولی این فرآیندی طولانی است و در هر مرحله رشدی، کودک با چالش هایی روبرو میشود که تواناییهای مختلفی را میطلبد. به همین دلیل نقش والدین در شکلگیری تواناییهای شناختی و جسمانی کودک بسیار پررنگ است. با توجه به اینکه کودک در سالهای اولیه زندگی بسیار ناتوان است، نیازمند مراقبتهای والدین است. در واقع طولانی بودن زمان یادگیری مهارتهای اولیه کودک پیش زمینه ای است برای الزام یادگیری مهارتهای فرزندپروری والدین. چرا که والدین نقش تعیین کنندهای در سرنوشت و آینده کودک خود ایفا میکنند؛ به همین دلیل رواشناسی کودک امروزه بسیار مورد توجه قرار گرفته است.
روانشناسی کودک، یادآور این موضوع است که والدین بایستی به سلامتی روانی کودک خود اهمیت دهند و همانطور که جسم او را تغذیه میکنند، شرایطی را برای او فراهم کنند تا بتواند از لحاظ روحی و روانی نیز شکوفا شود و استعداد هایش تجلی یابند. روانشناس کودک، با بررسی عوامل موثر در رشد کودک، به شما کمک میکند تا با کاهش ریسک فاکتورهایی که باعث بروز مشکلات روانی و عاطفی در کودکان میشود، او را در برابر اختلالات روانی واکسینه کند.
نحوه اجرای اصول روانشناسی کودک توسط والدین
برخی از مهمترین اصول روانشناسی کودک اشاره عبارتند از:
- رعایت ثبات در رفتار با کودک؛ به این معنا که والدین به اصول تربیتی پایبند باشند چرا که این ثبات، موجب ایجاد نوعی امنیت خاطر در کودک میشود.
- همسو بودن والدین در شیوه های تربیتی حائز اهمیت است، تا کودک در یادگیری اصول دچار دوگانگی نشود.
- نقشتقلید کودکان از والدین خود، در شیوه های تربیتی نکته دیگری ست که نباید نادیده گرفته شود.
- برای ارتباط برقرار کردن با کودک از شیوه گوش دادن فعال استفاده کنید.
- برای کودکان باید الگوی مناسب بود و آنچه را که خود به آن عمل میکنند را از کودک خود بخواهند.
- برای کودک محدودتهایی در آزادی قرار دهید تا مطابق یک اصول درست و منطقی مهارتهای زندگی را بیاموزد.
- همه خواسته های کودک لازم نیست برآورده شود؛ تحمل اندکی ناکامی متناسب با سطح رشدی کودک در فرآیند تربیت او لازم است.
- در مورد شکستهای کودک میانه رو باشد؛ کودک را مورد تحقیر و سرزنش قرار ندهید و شکست هایش را بزرگ نکنید.
اختلالات هیجانی
یکی از ناهنجاری هایی که در کودکان وجود دارد، اختلالات هیجانی است. این نوع مشکلات اگر به موقع درمان نشوند، مشکلات بسیار جدی و عمیق تری را در آینده برای کودک ایجاد می کند. به خاطر داشته باشید که کودک شما متوجه اختلال خود نمی شود، اما شما به عنوان والدین باید به سلامت روح و روان او اهمیت دهید. در غیر این صورت، شما مسئول ناکامی های او در آینده خواهید بود.
اختلالات هیجانی و علائم آن
اختلالات هیجانی در کودکان و نوجوانان انواع مختلفی دارد که تحت عناوین اختلال اضطرابی، دوقطبی، رفتاری، غذایی، وسواس و پریشانی بروز می کند. کودکانی که به اختلالات هیجانی مبتلا هستند، نمی توانند احساسات خود را پردازش و مدیریت کنند. اما اکنون این سوال مطرح می شود که چگونه می توان متوجه این مشکل در کودکان شد:
- فرزند شما همیشه نگران بوده و استرسی دائمی با او همراه است.
- همین اختلالات هیجانی منجر به عدم توانایی در یادگیری خواهد شد. در نتیجه کودک در دوران مدرسه به مشکل برخورد می کند.
- این دسته از کودکان به خوبی نمی توانند با اطرافیان رابطه برقرار کنند و از نظر اجتماعی، ایده آل نیست.
- از نظر روحی فردی که به اختلالات هیجانی مبتلا شده است، حالاتی شبیه به افسردگی دارد.
- جالب است بدانید که کودک مبتلا به اختلالات هیجانی علائمی مبنی بر ترس از مدرسه نشان می دهد در حالی که منشا این ترس مشخص نیست.
- از نظر جسمی نیز اختلالات هیجانی نشانه هایی همانند تغییر ناگهانی در وزن، سردرد و دل دردهای مکرر و… نیز دارد.
مهمترین ویژگی های رفتاری در اثر اختلالات هیجانی
کودکانی که دچار اختلالات هیجانی هستند از نظر رفتاری نیز به مشکلاتی برخورد می کنند که از طریق علائم زیر قابل تشخیص است:
- کودک شما بیش فعال بوده و کنترلی بر روی رفتار خود ندارد. برای مثال مشاهده می کنید که فرزند شما عمدتا عصبی است و حتی ممکن است به خودش نیز آسیب وارد کند.
- کودکانی که دچار اختلالات هیجانی هستند ترجیح می دهند تنها بوده و از دیگران دوری می کنند.
- کودکان در این حالت دیر به بلوغ برسند. علی رغم اینکه سن او بیشتر می شود، باز هم مانند کودکان کم سن و سال گریه های نابجا داشته و یا سریع عصبی می شوند.
- اختلالات هیجانی منجر می شود کودک قدرت یادگیری پایینی داشته و نسبت به همکلاسی های نرمال خود، دیرتر متوجه درس شود.
بررسی انواع اختلالات هیجانی
قبل از اینکه به بررسی انواع اختلالات هیجانی بپردازیم لازم است ذکر کنیم هنوز دلیل مشخصی برای این مشکلات ثابت نشده است. اما متخصصین معتقد هستند وراثت، رژیم غذایی، ناهنجاری های مغزی و استرس از جمله عواملی هستند که به شدت بر روی بروز اختلالات هیجانی تاثیر می گذارند. در این قسمت از مقاله به بررسی مهمترین انواع اختلالات هیجانی خواهیم پرداخت:
- اختلال اضطراب
وجود کمی استرس و اضطراب در همه ما کاملا طبیعی است. به هر حال زمانی که قرار است امر مهمی را انجام داده و یا تصمیم گیری سرنوشت سازی انجام دهیم، استرس خواهیم داشت. اما جالب است بدانید که در برخی از افراد این استرس بسیار زیاد بوده و تبدیل به اختلالات هیجانی می می شود. از جمله اختلالات اضطراب می توان به ترس، فوبیا، استرس، ترس های خاص و… اشاره نمود.
- اختلال رفتاری
این نوع از اختلالات هیجانی بیشتر در نوجوانان و جوانان دیده می شود. این دسته از افراد نمی توانند رفتار مورد قبول جامعه را دنبال کنند در نتیجه رفتارهایی شامل خشونت با انسان و حیوان، دروغگویی، خسارت به اموال، دزدی، فرار از مدرسه و… را بروز می دهند.
- اختلال دو قطبی
نوع دیگری از اختلالات هیجانی به صورت رفتارهای دو قطبی دیده می شود. این دسته از افراد دچار افسردگی و ناراحتی شدید هستند. در برخی موارد این حالات روحی در آن ها شدت گرفته و بعد به شرایط نرمال باز می گردند به همین دلیل به آن ها دو قطبی گفته می شود. همین تغییرات شدید در این دسته از بیماران باعث ناراحتی های ذهنی و روحی شده و آن ها را به شدت عصبی می کند.
- اختلال تغذیه
پر اشتهایی و کم اشتهایی، دو مورد بسیار شایع از نوع اختلال تغذیه ای هستند که این نوع بیشتر در خانم ها دیده می شود. در این حالت فرد یا دچار گرسنگی و کاهش وزن شده و یا اینکه به علت پر اشتهایی، دچار حالت تهوع می گردد. لازم است بدانید که در حالت پر اشتهایی، فرد احساس تهوع ندارد. به طور کلی این سه حالت از اختلال تغذیه ای، به شدت بر روی فیزیولوژی و مورفولوژی بدن تاثیر می گذارد.
- اختلالات وسواسی
برخی از افراد دارای افکار وسواس گونه هستند که این افکار در عمل خود را به صورت رفتارهایی همانند شستن مداوم دست ها، تمیز کردن همیشگی خانه، چک کردن مداوم و… بروز می کند. البته لازم است بدانید که این نوع از یک عادت شروع می شود. برای مثال فرد عادت دارد همیشه خانه را تمیز و مرتب ببیند. اگر به این عادت بیش از اندازه دامن بزند، تبدیل به وسواس خواهد شد.
- اختلال روانی
متاسفانه یکی از انواع خطرناک این اختلالات، اختلال روانی است که به صورت وهم گرایی خود را نشان می دهد. در این حالت، فرد همیشه فکر می کند دیگران قصد سوء نسبت به او داشته و قرار است به او لطمه وارد کنند. چنین بیمارانی دچار بدبینی شده و شرایط زندگی روز به روز برای آن ها سخت تر می شود.
درمانی اختلالات هیجانی در کلینیک حال خوب من
قطعا درمان این قبیل مشکلات عصبی و روانی باید تحت نظر متخصص انجام شود. چرا که شما به عنوان والدین فرزندی که دچار این عارضه است، به صورت دقیق و علمی نمی توانید مشکل را ریشه یابی کرده و متد علمی را برای درمان در پیش بگیرید.
متخصصین ما درکلینیک حال خوب من در این زمینه به شما کمک می کنند. مشاورین ما معتقد هستند والدین، مهره اصلی در درمان اختلالات هیجانی و یا بروز این مشکلات هستند. لذا حتما باید در طول درمان در کنار فرزند خود باشند. مشاورین ما در اختلالات هیجانی در حین درمان، با والدین همواره در ارتباط بوده و برنامه ای را برای رفتار آن ها تنظیم می کنند تا شرایط کودک سریع تر به حالت نرمال باز گردد.